Elçin XALİDBƏYLİ: “Ölkənin gələcəyinin xilası, İqtidar müxalifəti dirçəltməlidir”

img1963935

17 Dekabr 2015 17:55

Xəbər 604 dəfə oxunub

Siyasi sistemimiz zədələnib: xilas yolu sürətli islahatlar ola bilər; dövlət ölkənin siyasi sistemində neft həlqəsini böyük sürətlə əvəzləyəcək klastrları tapmalıdır

Azərbaycan yeni siyasi-iqtisadi mərhələyə qədəm qoyub. Və bu mərhələnin dövlətimiz üçün kifayət qədər ciddi problemlər yaşadacağı artıq indidən açıq-aşkar nəzərə çarpır.

Təbii ki, bu səbəbdən də, ölkənin siyasi elitasının təxirəsalınmaz addımların atılması barədə düşünməsi vacibdir. Hətta belə addımların atılmasında gecikmələrə yol verildiyi də inkaredilməz reallıqdır.

Ən əsası isə, ölkənin gələcəyinin xilas edilməsinə yönəlik addımlar ideoloji maraqları deyil, mövcud reallıqları özündə əks etdirməlidir. Əks halda, ölkənin böyük sürətlə istiqamət aldığı böhran ciddi siyasi və iqtisadi kataklizmlərə yol aça bilər.

Təbii ki, bunun üçün ilk növbədə “yaltaqlıq fəlsəfəsi”nə dayanan zehniyyətdən imtina edilməlidir. Məsələn, bir neçə gün əvvəl ölkə telekanallarından birində Azərbaycan-Çin münasibətləri müzakirə edilirdi. “Politoloqlar”dan biri qəribə şərh verdi: “İqtisadiyyatı yüksəlişdə olan Azərbaycan Çin üçün önəmli dövlətdir. Çünki Çin iqtisadiyyatı öz məhsullarını Azərbaycanın köməyi ilə Avropaya və bütün dünyaya çıxara bilər”.

Təsəvvür edirsinizmi, dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatına sahib bir superdövlət Avropaya Azərbaycanın yardımı ilə çıxacaq. Halbuki dünyanın istənilən ölkəsində “nəyəsə daş atanda çinliyə dəyir”, ucuz və keyfiyyətsiz Çin malları bütün planeti ağzına alıb.

Əlbəttə ki, belə qeyri-real düşüncə tərziylə uğur qazanmaq mümkün deyil. Halbuki indiki mərhələdə Azərbaycanın kifayət qədər ağır problemlərinin olduğunu etiraf etmək üçün sadəcə, sağlam düşüncə yetərlidir.

Məsələ ondadır ki, Azərbaycanın siyasi sistemi artıq ciddi şəkildə zədələnib, müasir tələblərə uyğun gəlmir. Belə ki, Azərbaycanın siyasi sistemini ümumiləşdirsək, onu hakimiyyət, müxalifət və neftdən ibarət üç həlqə kimi təsəvvür etmək olar. Bu həlqələrin hər birisi özündə yüzlərlə önəmli faktorları birləşdirir ki, bunların da hər birisinin üzərində dayanmaq niyyətində deyilik.

Önəmli olan odur ki, siyasi sistemin həmin üç həlqəsindən ikisi – müxalifət və neft 2005-cü ildən başlayaraq, öz əhəmiyyətini itirməkdədir. Belə ki, həmin ildən sonra müxalifət formal yaşam rejiminə keçib, illər keçdikcə sistemin neft həlqəsi də eyni istiqamətə doğru irəliləyir. Və bu, olduqca təhlükəli tendensiyadır.

Məsələ ondadır ki, ölkənin siyasi sisteminin müxalifət və neft həlqələrinin itirilməsi birbaşa dövlətə qarşı təhlükədir. Normal müxalifətin mövcudluğu istənilən dövlət üçün “siyasi-ideoloji təhlükəsizlik qalxanı” rolunu oynayır. Çünki cəmiyyətdə hər hansı səbəbdən yaranan narazılıq məhz leqal fəaliyyət göstərən müxalifət düşərgəsi sayəsində sivil mübarizə məkanına istiqamətləndirilə bilər.

Müxalifət olmadıqda və ya öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmədikdəsə, cəmiyyətin “narazılıq torbası” qeyri-leqal radikal qruplaşmaların nəzarətinə keçir. Və bu radikallar əksər hallarda xarici ölkələrdən idarə edilirlər. Ona görə də, müxalifəti olmayan ölkələr siyasi kataklizmlərə daha həssas olurlar. Buna misal kimi, Yaxın Şərq ölkələrində cərəyan edən prosesləri göstərmək olar.

Bu baxımdan, dövlətin müxalifət düşərgəsinin yenidən dirçəldilməsinə yönəlik addımlar atması olduqca vacibdir. Ancaq bu dürçəldilmə hazırda olduğu kimi “əl müxalifəti” saxlamaq ənənəsiylə gözlənilən effekti verə bilməz. Formal üzvlər hesabına yaradılan “əl müxalifəti”nin cəmiyyət üçün cəlbedici olmadığı artıq reallıqdır. Yəni bu ənənənin zamanı artıq keçib. Və dövlət ölkənin gələcəyi naminə siyasi sistemin müxalifət həlqəsinin mümkün qədər qısa müddət ərzində bərpasına çalışsa, daha yaxşı olar.

Siyasi sistemin neft həlqəsi də əhəmiyyətini itirir. Və bu, həm istehsalın azalması, həm də qiymətin düşməsiylə baş verir. Yaxın illərdə Azərbaycan neft gəlirlərindən ümumiyyətlə, məhrum ola bilər ki, bunun da doğura biləcəyi nəticələri təsəvvür etmək çətin deyil. Halbuki neft ucuzlaşanda “iqtisadçı”lardan biri demişdi ki, “Neftin hətta 15 dollara qədər ucuzlaşması da Azərbaycan üçün təhlükəli deyil. Çünki neftin maya dəyəri bu rəqəmə yaxındır və Azərbaycan neftin istehsalına çəkdiyi xərclərdə heç bir zərərə uğramayacaq”.

Və belə “iqtisadçı”lar hələ də anlaya bilməyiblər ki, Azərbaycanın problemi neftin istehsalına çəkilən xərclərlə bağlı deyil. Əsas problem dövlət büdcəsində neft pullarının həcmiylə və “qara qızıl”ın ölkə iqtisadiyyatındakı fantastik payı ilə bağlıdır. Neft istehsalı azalanda və bu məhsul ucuzlaşanda ölkənin büdcəsi “yırtılır”, iqtisadiyyatın acizliyi ortaya çıxır.

Ona görə də, dövlətin ölkənin siyasi sistemində neft həlqəsini böyük sürətlə əvəzləyəcək klastrları tapmağa və qısa zamanda inkişaf etdirməyə çalışması lazımdır. Belə klastrlardan ikisi – kənd təsərrüfatı və turizm sahələri Azərbaycan üçün daha əlçatandır. Və xüsusi diqqət ayrılacağı təqdirdə, qısa zamanda uğurlu nəticələr verə bilər. Ancaq bunlara paralel olaraq, yeni klastrların tapılması və maliyyələşdirilməsi də vacibdir. Yəni Azərbaycan “balıq almaq” ənənəsindən, “tilov düzəldib, balıq tutmaq” vərdişlərinə doğru meyl etməyə başlasa, daha doğru olar.

Beləliklə, irəlidə ölkəni keçilməsi o qədər də asan olmayacaq bir mərhələ gözləyir. İndiyə qədər Azərbaycan Əsrin Müqaviləsi hesabına sabit və rahat şəkildə yaşaya bilirdi. Bundan sonrasa, ölkənin ayaqda tutulması üçün sürətli siyasi-iqtisadi, sosial və hüquqi islahatlara ehtiyac olacaq. Ən əsasısa, bu prosesdə xalqın və cəmiyyətin də ölkənin siyasi sisteminin içərisinə çəkilməsi artıq zərurətə çevrilib.

 

Ağalarov və İsmayılovun iştirak etdiyi oliqarx toyları – Foto

qaynarimage452532

Oliqarx toyları. Son zamanların ən çox diqqət mərkəzində olan mövzularından biri də budur. Dünyanın əksər ölkələrində oliqarxlar ancaq öz dairələrindən olanlarla ailə həyatı qurur, “imperiyaları” möhkəmlətməyin bir yolu da budur. Pulla pul qazanmağın yollarından biri də bu toylardan keçir. Azərbaycanda da qohum olan məmurlar, oliqarxlar kifayət qədərdir. Axar.az Cəbhə.info-ya istinadən Rusiyanın qohum oliqarxlarını təqdim edir. 1.Semyon Krutir və Mariya Çiqinskaya Toyları 2015-ci ildə “Sokolovo” qolf-klubunda olub. Nikah mərasimini Rusiyanın baş ravvini Berl Lazar keçirib. Mariya Çiqinskaya məhşur investor Aleksandr Çiqinskinin qızı və tikinti maqnatı Şalva Çiqinskinin qohumudur. Əri isə moskvalı biznesmen Arkadi Krutirin oğlu Semyondur. Gəlinin paltarını ünlü modelyerlər hazırlayıb və 15 milyon rubla başa gəlib. Toya 800 qonaq dəvət olunub. Aralarında milyarder Roman Abromoviç, Telman İsmayılov, biznesmen Umar Cəbrayılov, Musa Bacayev olub. Qonaqları Filipp Krikorov, Leonid Aqutin, Anjelika Varum və başqaları əyləndirib. Təkcə qonorarlara 20 milyon rubl xərclənib. Bu toy təkcə məhəbbətin xoşbəxt sonluğu olmayıb. Həm də birgə sövdələşmələrə yol açıb. Araşdırmalar göstərib ki, Aleksandr Çiqinskinin şirkətləri Arkadi Krutirin yaratdığı müəssisələrlə sıx bağlıdır. Hər iki şəxs kommersiya müəssisələri üçün ofislərin icarəsi sahəsində tanınıb. 2. Məhəmməd Yerixanov və Məryəm Bacayeva Məhəmmədin atası “Rosselxozbank”ın Çeçenistan regional filialının rəhbəri Usman Yerixanovdur. Onların gəlin kimi seçdiyi isə “Alyans qrup”un rəhbəri Musa Bacayevin qızı Məryəm olub. Gəlinin paltarı Qafqaz ənənlərinə əsasən tikilib. Toya Çeçenistan və Dağıstandan musiqiçilər çağırılıb. 2016-cı il sentyabrda Musa Bacayev kiçik qızı Elinanı ərə verib. Bəy isə “Dorchester Finance” və “Alima Cosmetics” şirkətlərinin varisi Bekxan Mamakayev olub. 3. Pavel Kalturin və Alina Monosova Toy 2015-ci ildə olub. Alinanın atası “Sistem” maliyyə koorporasiyasının vitse-prezidenti Leonid Monosovdur. Bəy isə bir neçə şirkəti olan Vladimir Kalturinin oğludur. Toy 4 mərtəbəli banket zalında keçirilib, içəri kosmosa bənzər formada dizayn edilib. Toyda balet artistləri çıxış edib. Alina da digər rusiyalı oliqarxların qızları kimi Zuhayr Muradın gəlinliyini geyinib. Bəyin kostyumu isə 100 min rublluq olub. 200 qonaq çağırılıb və toya ümumilikdə 60 milyon rubl xərclənib. 4. Sarkis Karapetyan və Salome Kinçuraşvili Toy 2016-cı il iyunda olub. Bəyin atası “Taşır” şirkətlər qrupunun rəhbəridir. Milyarderin 23 yaşlı oğlu 25 yaşlı gürcü qızı ilə evlənib. Gəlinin atası biznesen Teymuraz Kinçuraşvilidir. Toyda qonaqlar arasında Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan da olub və öz məşhur rəqsini oynayıb. Azərbaycan melodiyasının sədaları altında... Alla Puqaçova da müğənnilər arasında olub. Hər iki ailənin uzun müddət əvvələ dayanan maliyyə əlaqələri var. 5. David Berkoviç və Viktoriya Krutoy Viktoriya İqor Krutoyun qızıdır. İqor Rusiya şou-biznesində öz milyonları ilə tanınır. Bəyin anası Tatyana isə Rusiyada bir neçə restoran sahibidir. Gənclər Nyu-Yorkda evlənib. Qonaqlar arasında isə bir çox məşhurlar olub, o cümlədən də Ağalarovlar. 6. Səid Quçəriyev və Xədicə Ujaxova 2016-cı ilin ən bahalı toyu olub. Bəy “Rusneft”in sahibi Mixail Quçəriyevin oğludur. Gəlini isə bu ailə çox axtarıb. Gözəllik, ciddilik, təmizlik kimi tələblərə cavab verən gəlin tapmaq asan deyil. Ailə 4 illik axtarışdan sonra sadə tələbəni seçdi, İnquşetiyadan olan tələbə Xadicə Ujaxova. Gəlinlik paltarı sirafişlə Fransada hazırlanıb. 25 kiiloqramlıq paltar qiymətli daşlarla bəzədilib. 600 qonağın hər birinə qızıldan hədiyyələr təqdim edilib. Müğənnilər Alla Puqaçova, Cenifer Lopes, Enlika İqlesias, Patrisiya Kaas və Stinq qonaqları əyləndirib. Rusiya primadonnası bir neçə mahnıya 300 min avro alıb. İqlesias 500 min avro, Cey Lo 1 milyon avro, Stinq isə 1, 5 milyon avroluq oxuyub. 7. Deniel Kenvey və İrina Koqan Rusiyalı milyarder Valeri Koqanın nəvəsi olan İrina bu ilin yanvarında Londonda ərə gedib. Onun bəy kimi seçdiyi şəxs isə yəhudi əsilli İngiltərə vətəndaşı Deniel Kenvey olub. Ancaq heç yerdə deyilmir ki, o, varlı valideynlərin, yaxud da rıtsar titulu alan kiminsə qohumu deyil. Toyda Elton Con, Antonio Banderas, Meray Keri, Filipp Krikorov, Anna Netrebko və digərləri olub. Stas Mixaylov və Krikorov 150 min avro, Antonio Banderas 1 milyon avroya qədər, Meray Keri 2 milyon avro, Elton Con 3 milyon avro qonorar alıb. Qeyd edək ki, Valeri Koqan Rusiyanın 100 ən varlı şəxsi sırasındadır. Onun ən böyük aktivi “Demododovo” aeroportudur. Rusiyaya az-az gəlir, əsasən ABŞ və İsraildə yaşayır.

19 Fevral 2017 18:06