Fuad İsgəndərov: Türkiyə SU-24 təyyarəsini niyə vurdu

Fuad

24 Dekabr 2015 11:55

Xəbər 1455 dəfə oxunub

Noyabr ayının 24-də Rusiyaya məxsus Su-24 təyyarəsinin Türkiyə Dövlət sərhəddini pozması təyyarənin vurulması ilə nəticələndi. Su-24 təyyarəsinin vurulmasına qədər Rusiyaya məxsus təyyarələrin iki dəfə Türkiyə sərhəddini  pozması qardaş ölkənin dövlət rəsmilərinin narazılığına səbəb olmuşdu. Türkiyə prezidenti Rəcəb Təyyub Ərdoğanın, baş nazir Əhməd Davudoğlunun narazılığına səbəb olan bu insidentin üçüncü dəfə təkrarlanmamasına  dair Rusiya tərəfinə təkidli şəkildə mesajlar verilmişdi, hətta nida dolu bu mesajların dövlətlərarası ziddiyətlərə gətirib çıxarmayacağına dair əminliklə müxtəlif səpkidə fikirlər də səsləndirilmişdi. Türkiyə dövləti əmin olmağa çalışırdı ki, Rusiya təyyarəsi üçüncü dəfə onun sərhəddini pozub aşağılayıcı hərəkətə yol verməyəcək. Lakin,hər şey əksinə oldu, Rusiya öz ampulasında qalıb Türkiyəni Avropa, digər bir neçə zəif ölkə sırasında bilib, üçüncü dəfə sərhəddini pozdu, təyyarəsi vuruldu. Elə, Rusiya dövləti sərhəddinin pozulmasına qarşılıq birinci dəfədən qarşı tərəfə xəbərdarlıq etmədən təyyarəni vurar, hətta bunu Rusiyaya qarşı olan hərbi təcavüz kimi qələmə verərdi. Son 20 gündə bu barədə kifayət qədər fikirlər səslənib. Görünən odur ki,hazırda tərəflər arasında ziddiyyət iqtisadi sahədə dərinləşir,Rusiya Türkiyəyə iqtisadi sanksiyalar tətbiq edir.

Türkiyə təyyarəni niyə vurdu?

Son 10 ildə Türkiyənin keçmiş baş naziri, hazırkı prezidenti Ərdoğanın sistemli şəkildə apardığı  xarici siyasət kursunun  bu dövlətə kifayət qədər  hərtərəfli divident gətirdiyi heç kimə sirr deyil. Anlaşılan odur ki, Yaxın Şərqdə baş verən hakimiyyət dəyişiklikləri bu proseslərdə Türkiyənin ədalətli mövqeyi, təsir dairəsi, iqtisadi çıxarları qarışıq bu dövlət özü üçün dost və düşmən dövlətlərin kimliyini müəyyənləşdirə bildi. Misirdə baş verən inqilab, Müsəlman qardaşlarının hakimiyyətə gəlməsi, Türkiyənin nəinki bölgədə, hətta dünyada nüfuzunu qaldırmışdı. Bir çox məsələlərdə İsrail, ABŞ kimi dövlətlərlə kəllə-kəlləyə gəlməsi, iqtisadi maraqlarından doğan  ədalətli, anlayışlı siyasət kursu yeritməsi açığı deməyə imkan verirdi ki, daha Türkiyə kimsənin yanında yer alan dövlət deyil. Əksinə,Türkiyə onlarla ölkənin onun yanında yer almasını tezləşdirən bir siyasi kursu həyata keçirir. Elə bu səbəbdən gözlənilən  idi ki, Türkiyənin zəiflədilməsi istiqamətində bu dövlətdə ardıcıl terror hadisələri həyata keçirmək, vətəndaş qarşıdurması yaradıb  Ərdoğan hakimiyyətini devirmək və ya AKP hökümətini əvvəlki hökumətlərin zamanında olduğu kimi özlərindən asılı vəziyyətə salmaq lazım gələcək. Belə də oldu, amma bütün çətinliklərə rəğmən AKP hökuməti təhdidlərə, terrora, vətəndaş qarşıdurmasına, kaset qalmaqallarına və digər çətin situasiyalara baxmayaraq, nəinki ayaqda qaldı, paralel dünya çapında mövqeyini gücləndirdi. Ərəb Liqasına  üzv olan dövlətlərdə, hətta MDB məkanında söz sahibinə çevrildi. Dünya iki cəbhəyə, Amerika-Rusiya münasibətlərinə dair bölündüyü bir zamanda üçüncü bir qüvvə kimi Türkiyə dünya xəritəsində öz yerini cızmağa başladı. Hətta, hadisələr o qədər sürətlə cərəyan etdi ki, Türkiyə yaxın müttəfiqi olan Amerikaya bir çox məsələlərdə haqlı olaraq mane olmağa başladı. Misirdə müsəlman qardaşlarının mövqeyini müdafiə etməsi, Liviyada, Suriyada ABŞ-ın iradəsini təmsil etəməyəcəyinə dair bəyanatlar səsləndirməsi, hətta Rusiyanın Krımı ilhaqından sonra bu dövlətə tətbiq olunan sanksiyalara qoşulmaması, əksinə, Rusiya ilə ikitərəfli iqtisadi əlaqələri dərinləşdirməsi- Putinin Ərdogan haqqında, “On krepki mujik” ifadəsinə qədər işlədilməsinə gətirib çıxartdı. Türkiyə  Ərdoğanın timsalında təkrar-təkrar özünü təsdiqlədi.

Əslində ,Rusiya- Amerika münasibətlərindən söz açarkən bir zamanlar SSRİ-nin özü üçün dost və düşmən dövlətləri qəti şəkildə müəyyənləşdiriyi vaxt dostları çox az olan Sovet İttifaqının ən ciddi rəqibi  Amerika, Böyük Britaniya, Fransa, Türkiyəni bilirdisə,  son 7 ildə Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsi Rusiyanın uğuru kimi də səciyyələnirdi. Bu doğru seçimin Türkiyənin hardasa neytrallaşdırılması olsa da, bir az əvvəl yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Türkiyənin artıq müstəqil siyasət yeritdiyinin təsdiqi kimi  qəbul edilməlidir. Təbii ,bunlara rəğmən bütün hallarda mümkünsüz idi ki, Türkiyə dövlətinin başında duranlar sərhəd pozuntusuna görə  Rusiya ilə münasibətlərin  pozulacagı halda, bunu ən xırda detallara qədər hesablamamış olaydılar. Mümkünsüz idi ki, iki dəfə sərhəddi Rusiya təyyarələri tərəfindən pozulan Türkiyə dövləti bu halın üçüncü dəfə baş verməsinə rəğmən atacağı addımlardan doğan itkilərini, iqtisadi çıxarlarını, Türkiyənin daşıdığı siyasi yükün ağırlığını hesablamamış Su-24 təyyarəsi vurulaydı. Demək ki, iqtisadi maraqlardan çox Türkiyəni daşıdığı hazırkı siyasi yükün agırlıgı, digər dövlətlər üzərindən iqtisadi maraqları daha çox düşündürüb. Ehtimal ki, Türkiyənin Su-24 bombardımancı təyyarəsini vurmasının başlıca səbəbləri aşağıdakılardan ibarət olub:

  1. Türkiyə Rusiya tərəfindən üçüncü dəfə sərhəddinin pozulmasına rəğmən aşağılanmağı qəbul etməyib.

  2. Türkiyə hərbi gücünü və bölgədəki nüfuzunu qorumaqla, Suriya hadisələrinə seyirci qalmayacağını, Bəşər Əsədi rusların müdafiə etməsinin az olduğunu anlatdı.

  3. Türkiyə Orta Asiya, Yaxın Şərq, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olan dövlətlər üzərində təkrar mövqeyini möhkəmləndirdi, dominantlığını əldən verməyəcəyini, onun təsir dairəsindən çıxmaq istəyən dövlətlərə ağır dərs verə biləcəyini sərgilədi.

  4. Rusiya varsa, bundan sonra Türkiyəni də güclü bilib, ona aşağılayıcı tonda yanaşmağın mümkünsüz olduğunu bəyan etdi.

  5. Su-24 bombardımançı təyyarəsini vurmaqla üzv olduğu NATO hərbi alyansına deyil, özünə güvəndiyini, NATO hərbi alyansı üzv ölkələri içində güclü olduğunu, Türkiyəsiz NATO-nun bir önəmi olmadığını müttəfiqlərinə anlatdı.

  6. Türkiyə ən başlıcası “ölərik, amma qürurumuzun tapdalanması ilə barışmarıq” mesajını dünyaya çatdırdı.

Təbii, bundan sonra tərəflər arasında siyasi-iqtisadi münasibətlər sisteminin dağılacağı,  hər iki dövlətin itirəcəyi qaçılmaz idi. Başlıcası bir zamanlar yarısından çoxu nəzarətində olan, Şərqi Avropanı itirən, SSRİ-nin varisi Rusiya dövlətinin başında dayanan Putin üçün Su-24 bombardımançı təyyraəsinin vurulmasını aldığı ən böyük siyasi zərbə də adlandırmaq olar. Bu başa düşüləndir, çünki Rusiya Suriyaya girməklə ağlından keçirmirdi ki, Türkiyə həcmi milyardlarla ölçülən iqtisadi maraqlarından imtina edib, bu dövlətə məxsus təyyarəni vura və arxasından da qaçmaya, və yaxud, əsrə  bərabər  iki dövlət arasında olan soyuq münasibətlərin istiləşməsi fonunda bundan bir sərhəd pozuntusuna görə imtina edə. Bəli, Rusiyanın Türkiyədən bunu gözləməməsi Putinə pis təsir etdi. Və ehtimal ki, o, “Türkiyə bizi arxadan bıçaqla vurdu” ifadəsini də bu səbəbdən işlətdi. Ardınca Ərdoğan və ailəsini İŞİD-dən ucuz neft almaqda ittiham etdi, Türkiyəni İŞİD-ə dəstək verməkdə günahlandırdı. Bir neçə gün sonra Türkiyədən gətirilən kənd təsərrüfatı mallarından imtina etdi, Türkiyənin Ermənistanla sərhəddinə 7 min əsgər və hərbi texnika cəmləşdirdi. Hardasa, Türkiyənin bombardımançı təyyarəni vurmasını Rusiyanın imperial qüruruna tarixi bir zərbə kimi səciyyələndirdi. Ardınca Suriyada ikinci hərbi bazanı yaratmağa, S-400 raketlərini ora aparmaqla hərbi əzələ nümayiş etdirdi. Hətta, qabağa gedərək PKK-ya dəstək verə biləcəyinə işarə etdi. Bəli, bütün bunlar Rusiyanın Ərəbistan yarımadasındakı aşağı düşmüş nüfuzunu bərpa etməyə çalışdığı bir vaxtda baş verdi və Rusiyanın dünyada nüfuzuna sarsıdıcı zərbə oldu. Daha doğrusu, Rusiya özü buna şərait yaratdı, ədalətsiz mövqeyi digər dövlətlər tərəfindən ikrah hissi ilə qarşılandı. Bu elə bir zamanda baş verdi ki, heç də yaxşı olmayan Rusiya-Amerika  münasibətləri fonunda rusların Suriya rejiminə dəstək məqsədilə orada hərbi əməliyyatlar aparmasını Amerika həzm edə bilmirdi. Bu zərurəti yaradan səbəb isə təbii ki, Rusiyanın Sovetlər İttifaqının varisi kimi çıxış etməsidi. Və bu istiqamətdə qarşısına çıxan dövləti parçalamağa hazır olan Rusiya hazırda Türkiyə ilə üz-üzədir, Türkiyənin də zəif ölkə olmadığını,hərbi cəhətdən güclü olduğunu anlamaqdadır. Bu və ya digər bir neçə başlıca səbəb Su-24 təyyarəsinin vurulmasından sonra  Rusiyanın Türkiyəyə  adekvat cavab verə bilməməsində başlıca rola malik oldu:

  1. Türkiyənin hərbi donanması Rusiyanın Qara dəniz donanmasından iki dəfə çox və həm də güclüdür. Əsgəri qüvvə isə hər iki dövlətdə təxminən bərabərdir.Bu amil də başlıca rol oynadı.

  2. Bosfor boğazını Türkiyə hərbi təhdidi əsas götürərək Rusiya hərbi gəmilərinin üzünə bağlasa, Rusiyanın Suriyada mövqeləri zəifləyəcək, Rusiya çıxılmaz vəziyyətə düşəcəkdi.

  3. SSRİ-nin varisi Rusiya 600 illik Osmanlı imperiyasının varisi Türkiyəyə hərbi hücumu təbii ki, Gürcüstanı işğal etməklə Ermənistan üzərindən edə bilərdi. Bu müharibə başlasa, birinci halda Ermənistanın bir dövlət kimi paleqona çevrilməsi baş verəcəkdi. Bu da heç cür Rusiyaya sərf edən variant deyildi.

  4. Türkiyəyə hərbi müdaxilə olarsa, buna NATO hərbi alyansı seyirci mövqedən yanaşarsa, bu sonrakı halda Avropa dövlətlərinin, yəni Amerikanın iradəsini yerinə yetirən “kiçik Amerika”ların Rusiya qarşısında diz çökməsi demək idi. Bu səbəbdən NATO Türkiyəyə var gücü ilə hərbi dəstək verməyə məhkumdur.Bunu da ruslar gözəl anlayır.

  5. Rusiya dövlətinin öz vətəndaşlarını Türkiyəyə qarşı müharibə etməsinə inandırması da vacib şərt idi. Əsaslı arqument olmasa, bu daxildə vətəndaş qarşıdurmasına gətirib çıxarar.

  6. Rusiya Türkiyəyə qarşı müharibə etmədən, onu çökdürmək üçün hiss olunmayacaq bir şəkildə bu ölkənin parçalanmasına qədər gətirib çıxara bilən PKK terrorçu qruplaşmasına dəstək versə və bu dəstək Türkiyə tərəfindən faktlarla əsaslandırılarsa, sonradan Rusiyada seperatizm meylləri baş qaldıra bilər.

Yəni, Çeçen, Tatar digər etnik məsələlər   Rusiyaya baş ağrıları olar, Krım tatarları Ukraynaya birləşmək üçün ayağa qalxar, bir sözlə, Volqaboyu seperatizm meylləri güclənər ki, Rusiyanın federasiyalara bölünmə təhlükəsi yaranar.Bu kimi məsələlərə görünür rusiya dövlətinin başında duranlar hələlik təminatlı yanaşa bilmirlər.

Rusiyanın dövlət siyasətinin maksimum proqramında Rusiya imperiyasının sərhədlərinə qayıtmaq durduğu halda Türkiyəyə qarşı müharibə aparmaq bu proqramın bəri başdan iflası demək idi.

 Fuad İsgəndərov

Faktinfo.az

Ağalarov və İsmayılovun iştirak etdiyi oliqarx toyları – Foto

qaynarimage452532

Oliqarx toyları. Son zamanların ən çox diqqət mərkəzində olan mövzularından biri də budur. Dünyanın əksər ölkələrində oliqarxlar ancaq öz dairələrindən olanlarla ailə həyatı qurur, “imperiyaları” möhkəmlətməyin bir yolu da budur. Pulla pul qazanmağın yollarından biri də bu toylardan keçir. Azərbaycanda da qohum olan məmurlar, oliqarxlar kifayət qədərdir. Axar.az Cəbhə.info-ya istinadən Rusiyanın qohum oliqarxlarını təqdim edir. 1.Semyon Krutir və Mariya Çiqinskaya Toyları 2015-ci ildə “Sokolovo” qolf-klubunda olub. Nikah mərasimini Rusiyanın baş ravvini Berl Lazar keçirib. Mariya Çiqinskaya məhşur investor Aleksandr Çiqinskinin qızı və tikinti maqnatı Şalva Çiqinskinin qohumudur. Əri isə moskvalı biznesmen Arkadi Krutirin oğlu Semyondur. Gəlinin paltarını ünlü modelyerlər hazırlayıb və 15 milyon rubla başa gəlib. Toya 800 qonaq dəvət olunub. Aralarında milyarder Roman Abromoviç, Telman İsmayılov, biznesmen Umar Cəbrayılov, Musa Bacayev olub. Qonaqları Filipp Krikorov, Leonid Aqutin, Anjelika Varum və başqaları əyləndirib. Təkcə qonorarlara 20 milyon rubl xərclənib. Bu toy təkcə məhəbbətin xoşbəxt sonluğu olmayıb. Həm də birgə sövdələşmələrə yol açıb. Araşdırmalar göstərib ki, Aleksandr Çiqinskinin şirkətləri Arkadi Krutirin yaratdığı müəssisələrlə sıx bağlıdır. Hər iki şəxs kommersiya müəssisələri üçün ofislərin icarəsi sahəsində tanınıb. 2. Məhəmməd Yerixanov və Məryəm Bacayeva Məhəmmədin atası “Rosselxozbank”ın Çeçenistan regional filialının rəhbəri Usman Yerixanovdur. Onların gəlin kimi seçdiyi isə “Alyans qrup”un rəhbəri Musa Bacayevin qızı Məryəm olub. Gəlinin paltarı Qafqaz ənənlərinə əsasən tikilib. Toya Çeçenistan və Dağıstandan musiqiçilər çağırılıb. 2016-cı il sentyabrda Musa Bacayev kiçik qızı Elinanı ərə verib. Bəy isə “Dorchester Finance” və “Alima Cosmetics” şirkətlərinin varisi Bekxan Mamakayev olub. 3. Pavel Kalturin və Alina Monosova Toy 2015-ci ildə olub. Alinanın atası “Sistem” maliyyə koorporasiyasının vitse-prezidenti Leonid Monosovdur. Bəy isə bir neçə şirkəti olan Vladimir Kalturinin oğludur. Toy 4 mərtəbəli banket zalında keçirilib, içəri kosmosa bənzər formada dizayn edilib. Toyda balet artistləri çıxış edib. Alina da digər rusiyalı oliqarxların qızları kimi Zuhayr Muradın gəlinliyini geyinib. Bəyin kostyumu isə 100 min rublluq olub. 200 qonaq çağırılıb və toya ümumilikdə 60 milyon rubl xərclənib. 4. Sarkis Karapetyan və Salome Kinçuraşvili Toy 2016-cı il iyunda olub. Bəyin atası “Taşır” şirkətlər qrupunun rəhbəridir. Milyarderin 23 yaşlı oğlu 25 yaşlı gürcü qızı ilə evlənib. Gəlinin atası biznesen Teymuraz Kinçuraşvilidir. Toyda qonaqlar arasında Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan da olub və öz məşhur rəqsini oynayıb. Azərbaycan melodiyasının sədaları altında... Alla Puqaçova da müğənnilər arasında olub. Hər iki ailənin uzun müddət əvvələ dayanan maliyyə əlaqələri var. 5. David Berkoviç və Viktoriya Krutoy Viktoriya İqor Krutoyun qızıdır. İqor Rusiya şou-biznesində öz milyonları ilə tanınır. Bəyin anası Tatyana isə Rusiyada bir neçə restoran sahibidir. Gənclər Nyu-Yorkda evlənib. Qonaqlar arasında isə bir çox məşhurlar olub, o cümlədən də Ağalarovlar. 6. Səid Quçəriyev və Xədicə Ujaxova 2016-cı ilin ən bahalı toyu olub. Bəy “Rusneft”in sahibi Mixail Quçəriyevin oğludur. Gəlini isə bu ailə çox axtarıb. Gözəllik, ciddilik, təmizlik kimi tələblərə cavab verən gəlin tapmaq asan deyil. Ailə 4 illik axtarışdan sonra sadə tələbəni seçdi, İnquşetiyadan olan tələbə Xadicə Ujaxova. Gəlinlik paltarı sirafişlə Fransada hazırlanıb. 25 kiiloqramlıq paltar qiymətli daşlarla bəzədilib. 600 qonağın hər birinə qızıldan hədiyyələr təqdim edilib. Müğənnilər Alla Puqaçova, Cenifer Lopes, Enlika İqlesias, Patrisiya Kaas və Stinq qonaqları əyləndirib. Rusiya primadonnası bir neçə mahnıya 300 min avro alıb. İqlesias 500 min avro, Cey Lo 1 milyon avro, Stinq isə 1, 5 milyon avroluq oxuyub. 7. Deniel Kenvey və İrina Koqan Rusiyalı milyarder Valeri Koqanın nəvəsi olan İrina bu ilin yanvarında Londonda ərə gedib. Onun bəy kimi seçdiyi şəxs isə yəhudi əsilli İngiltərə vətəndaşı Deniel Kenvey olub. Ancaq heç yerdə deyilmir ki, o, varlı valideynlərin, yaxud da rıtsar titulu alan kiminsə qohumu deyil. Toyda Elton Con, Antonio Banderas, Meray Keri, Filipp Krikorov, Anna Netrebko və digərləri olub. Stas Mixaylov və Krikorov 150 min avro, Antonio Banderas 1 milyon avroya qədər, Meray Keri 2 milyon avro, Elton Con 3 milyon avro qonorar alıb. Qeyd edək ki, Valeri Koqan Rusiyanın 100 ən varlı şəxsi sırasındadır. Onun ən böyük aktivi “Demododovo” aeroportudur. Rusiyaya az-az gəlir, əsasən ABŞ və İsraildə yaşayır.

19 Fevral 2017 18:06