Fuad İsgəndərov: Türkiyə SU-24 təyyarəsini niyə vurdu

24 Dekabr 2015 11:55

Xəbər 1486 dəfə oxunub

Noyabr ayının 24-də Rusiyaya məxsus Su-24 təyyarəsinin Türkiyə Dövlət sərhəddini pozması təyyarənin vurulması ilə nəticələndi. Su-24 təyyarəsinin vurulmasına qədər Rusiyaya məxsus təyyarələrin iki dəfə Türkiyə sərhəddini  pozması qardaş ölkənin dövlət rəsmilərinin narazılığına səbəb olmuşdu. Türkiyə prezidenti Rəcəb Təyyub Ərdoğanın, baş nazir Əhməd Davudoğlunun narazılığına səbəb olan bu insidentin üçüncü dəfə təkrarlanmamasına  dair Rusiya tərəfinə təkidli şəkildə mesajlar verilmişdi, hətta nida dolu bu mesajların dövlətlərarası ziddiyətlərə gətirib çıxarmayacağına dair əminliklə müxtəlif səpkidə fikirlər də səsləndirilmişdi. Türkiyə dövləti əmin olmağa çalışırdı ki, Rusiya təyyarəsi üçüncü dəfə onun sərhəddini pozub aşağılayıcı hərəkətə yol verməyəcək. Lakin,hər şey əksinə oldu, Rusiya öz ampulasında qalıb Türkiyəni Avropa, digər bir neçə zəif ölkə sırasında bilib, üçüncü dəfə sərhəddini pozdu, təyyarəsi vuruldu. Elə, Rusiya dövləti sərhəddinin pozulmasına qarşılıq birinci dəfədən qarşı tərəfə xəbərdarlıq etmədən təyyarəni vurar, hətta bunu Rusiyaya qarşı olan hərbi təcavüz kimi qələmə verərdi. Son 20 gündə bu barədə kifayət qədər fikirlər səslənib. Görünən odur ki,hazırda tərəflər arasında ziddiyyət iqtisadi sahədə dərinləşir,Rusiya Türkiyəyə iqtisadi sanksiyalar tətbiq edir.

Türkiyə təyyarəni niyə vurdu?

Son 10 ildə Türkiyənin keçmiş baş naziri, hazırkı prezidenti Ərdoğanın sistemli şəkildə apardığı  xarici siyasət kursunun  bu dövlətə kifayət qədər  hərtərəfli divident gətirdiyi heç kimə sirr deyil. Anlaşılan odur ki, Yaxın Şərqdə baş verən hakimiyyət dəyişiklikləri bu proseslərdə Türkiyənin ədalətli mövqeyi, təsir dairəsi, iqtisadi çıxarları qarışıq bu dövlət özü üçün dost və düşmən dövlətlərin kimliyini müəyyənləşdirə bildi. Misirdə baş verən inqilab, Müsəlman qardaşlarının hakimiyyətə gəlməsi, Türkiyənin nəinki bölgədə, hətta dünyada nüfuzunu qaldırmışdı. Bir çox məsələlərdə İsrail, ABŞ kimi dövlətlərlə kəllə-kəlləyə gəlməsi, iqtisadi maraqlarından doğan  ədalətli, anlayışlı siyasət kursu yeritməsi açığı deməyə imkan verirdi ki, daha Türkiyə kimsənin yanında yer alan dövlət deyil. Əksinə,Türkiyə onlarla ölkənin onun yanında yer almasını tezləşdirən bir siyasi kursu həyata keçirir. Elə bu səbəbdən gözlənilən  idi ki, Türkiyənin zəiflədilməsi istiqamətində bu dövlətdə ardıcıl terror hadisələri həyata keçirmək, vətəndaş qarşıdurması yaradıb  Ərdoğan hakimiyyətini devirmək və ya AKP hökümətini əvvəlki hökumətlərin zamanında olduğu kimi özlərindən asılı vəziyyətə salmaq lazım gələcək. Belə də oldu, amma bütün çətinliklərə rəğmən AKP hökuməti təhdidlərə, terrora, vətəndaş qarşıdurmasına, kaset qalmaqallarına və digər çətin situasiyalara baxmayaraq, nəinki ayaqda qaldı, paralel dünya çapında mövqeyini gücləndirdi. Ərəb Liqasına  üzv olan dövlətlərdə, hətta MDB məkanında söz sahibinə çevrildi. Dünya iki cəbhəyə, Amerika-Rusiya münasibətlərinə dair bölündüyü bir zamanda üçüncü bir qüvvə kimi Türkiyə dünya xəritəsində öz yerini cızmağa başladı. Hətta, hadisələr o qədər sürətlə cərəyan etdi ki, Türkiyə yaxın müttəfiqi olan Amerikaya bir çox məsələlərdə haqlı olaraq mane olmağa başladı. Misirdə müsəlman qardaşlarının mövqeyini müdafiə etməsi, Liviyada, Suriyada ABŞ-ın iradəsini təmsil etəməyəcəyinə dair bəyanatlar səsləndirməsi, hətta Rusiyanın Krımı ilhaqından sonra bu dövlətə tətbiq olunan sanksiyalara qoşulmaması, əksinə, Rusiya ilə ikitərəfli iqtisadi əlaqələri dərinləşdirməsi- Putinin Ərdogan haqqında, “On krepki mujik” ifadəsinə qədər işlədilməsinə gətirib çıxartdı. Türkiyə  Ərdoğanın timsalında təkrar-təkrar özünü təsdiqlədi.

Əslində ,Rusiya- Amerika münasibətlərindən söz açarkən bir zamanlar SSRİ-nin özü üçün dost və düşmən dövlətləri qəti şəkildə müəyyənləşdiriyi vaxt dostları çox az olan Sovet İttifaqının ən ciddi rəqibi  Amerika, Böyük Britaniya, Fransa, Türkiyəni bilirdisə,  son 7 ildə Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsi Rusiyanın uğuru kimi də səciyyələnirdi. Bu doğru seçimin Türkiyənin hardasa neytrallaşdırılması olsa da, bir az əvvəl yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Türkiyənin artıq müstəqil siyasət yeritdiyinin təsdiqi kimi  qəbul edilməlidir. Təbii ,bunlara rəğmən bütün hallarda mümkünsüz idi ki, Türkiyə dövlətinin başında duranlar sərhəd pozuntusuna görə  Rusiya ilə münasibətlərin  pozulacagı halda, bunu ən xırda detallara qədər hesablamamış olaydılar. Mümkünsüz idi ki, iki dəfə sərhəddi Rusiya təyyarələri tərəfindən pozulan Türkiyə dövləti bu halın üçüncü dəfə baş verməsinə rəğmən atacağı addımlardan doğan itkilərini, iqtisadi çıxarlarını, Türkiyənin daşıdığı siyasi yükün ağırlığını hesablamamış Su-24 təyyarəsi vurulaydı. Demək ki, iqtisadi maraqlardan çox Türkiyəni daşıdığı hazırkı siyasi yükün agırlıgı, digər dövlətlər üzərindən iqtisadi maraqları daha çox düşündürüb. Ehtimal ki, Türkiyənin Su-24 bombardımancı təyyarəsini vurmasının başlıca səbəbləri aşağıdakılardan ibarət olub:

  1. Türkiyə Rusiya tərəfindən üçüncü dəfə sərhəddinin pozulmasına rəğmən aşağılanmağı qəbul etməyib.

  2. Türkiyə hərbi gücünü və bölgədəki nüfuzunu qorumaqla, Suriya hadisələrinə seyirci qalmayacağını, Bəşər Əsədi rusların müdafiə etməsinin az olduğunu anlatdı.

  3. Türkiyə Orta Asiya, Yaxın Şərq, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olan dövlətlər üzərində təkrar mövqeyini möhkəmləndirdi, dominantlığını əldən verməyəcəyini, onun təsir dairəsindən çıxmaq istəyən dövlətlərə ağır dərs verə biləcəyini sərgilədi.

  4. Rusiya varsa, bundan sonra Türkiyəni də güclü bilib, ona aşağılayıcı tonda yanaşmağın mümkünsüz olduğunu bəyan etdi.

  5. Su-24 bombardımançı təyyarəsini vurmaqla üzv olduğu NATO hərbi alyansına deyil, özünə güvəndiyini, NATO hərbi alyansı üzv ölkələri içində güclü olduğunu, Türkiyəsiz NATO-nun bir önəmi olmadığını müttəfiqlərinə anlatdı.

  6. Türkiyə ən başlıcası “ölərik, amma qürurumuzun tapdalanması ilə barışmarıq” mesajını dünyaya çatdırdı.

Təbii, bundan sonra tərəflər arasında siyasi-iqtisadi münasibətlər sisteminin dağılacağı,  hər iki dövlətin itirəcəyi qaçılmaz idi. Başlıcası bir zamanlar yarısından çoxu nəzarətində olan, Şərqi Avropanı itirən, SSRİ-nin varisi Rusiya dövlətinin başında dayanan Putin üçün Su-24 bombardımançı təyyraəsinin vurulmasını aldığı ən böyük siyasi zərbə də adlandırmaq olar. Bu başa düşüləndir, çünki Rusiya Suriyaya girməklə ağlından keçirmirdi ki, Türkiyə həcmi milyardlarla ölçülən iqtisadi maraqlarından imtina edib, bu dövlətə məxsus təyyarəni vura və arxasından da qaçmaya, və yaxud, əsrə  bərabər  iki dövlət arasında olan soyuq münasibətlərin istiləşməsi fonunda bundan bir sərhəd pozuntusuna görə imtina edə. Bəli, Rusiyanın Türkiyədən bunu gözləməməsi Putinə pis təsir etdi. Və ehtimal ki, o, “Türkiyə bizi arxadan bıçaqla vurdu” ifadəsini də bu səbəbdən işlətdi. Ardınca Ərdoğan və ailəsini İŞİD-dən ucuz neft almaqda ittiham etdi, Türkiyəni İŞİD-ə dəstək verməkdə günahlandırdı. Bir neçə gün sonra Türkiyədən gətirilən kənd təsərrüfatı mallarından imtina etdi, Türkiyənin Ermənistanla sərhəddinə 7 min əsgər və hərbi texnika cəmləşdirdi. Hardasa, Türkiyənin bombardımançı təyyarəni vurmasını Rusiyanın imperial qüruruna tarixi bir zərbə kimi səciyyələndirdi. Ardınca Suriyada ikinci hərbi bazanı yaratmağa, S-400 raketlərini ora aparmaqla hərbi əzələ nümayiş etdirdi. Hətta, qabağa gedərək PKK-ya dəstək verə biləcəyinə işarə etdi. Bəli, bütün bunlar Rusiyanın Ərəbistan yarımadasındakı aşağı düşmüş nüfuzunu bərpa etməyə çalışdığı bir vaxtda baş verdi və Rusiyanın dünyada nüfuzuna sarsıdıcı zərbə oldu. Daha doğrusu, Rusiya özü buna şərait yaratdı, ədalətsiz mövqeyi digər dövlətlər tərəfindən ikrah hissi ilə qarşılandı. Bu elə bir zamanda baş verdi ki, heç də yaxşı olmayan Rusiya-Amerika  münasibətləri fonunda rusların Suriya rejiminə dəstək məqsədilə orada hərbi əməliyyatlar aparmasını Amerika həzm edə bilmirdi. Bu zərurəti yaradan səbəb isə təbii ki, Rusiyanın Sovetlər İttifaqının varisi kimi çıxış etməsidi. Və bu istiqamətdə qarşısına çıxan dövləti parçalamağa hazır olan Rusiya hazırda Türkiyə ilə üz-üzədir, Türkiyənin də zəif ölkə olmadığını,hərbi cəhətdən güclü olduğunu anlamaqdadır. Bu və ya digər bir neçə başlıca səbəb Su-24 təyyarəsinin vurulmasından sonra  Rusiyanın Türkiyəyə  adekvat cavab verə bilməməsində başlıca rola malik oldu:

  1. Türkiyənin hərbi donanması Rusiyanın Qara dəniz donanmasından iki dəfə çox və həm də güclüdür. Əsgəri qüvvə isə hər iki dövlətdə təxminən bərabərdir.Bu amil də başlıca rol oynadı.

  2. Bosfor boğazını Türkiyə hərbi təhdidi əsas götürərək Rusiya hərbi gəmilərinin üzünə bağlasa, Rusiyanın Suriyada mövqeləri zəifləyəcək, Rusiya çıxılmaz vəziyyətə düşəcəkdi.

  3. SSRİ-nin varisi Rusiya 600 illik Osmanlı imperiyasının varisi Türkiyəyə hərbi hücumu təbii ki, Gürcüstanı işğal etməklə Ermənistan üzərindən edə bilərdi. Bu müharibə başlasa, birinci halda Ermənistanın bir dövlət kimi paleqona çevrilməsi baş verəcəkdi. Bu da heç cür Rusiyaya sərf edən variant deyildi.

  4. Türkiyəyə hərbi müdaxilə olarsa, buna NATO hərbi alyansı seyirci mövqedən yanaşarsa, bu sonrakı halda Avropa dövlətlərinin, yəni Amerikanın iradəsini yerinə yetirən “kiçik Amerika”ların Rusiya qarşısında diz çökməsi demək idi. Bu səbəbdən NATO Türkiyəyə var gücü ilə hərbi dəstək verməyə məhkumdur.Bunu da ruslar gözəl anlayır.

  5. Rusiya dövlətinin öz vətəndaşlarını Türkiyəyə qarşı müharibə etməsinə inandırması da vacib şərt idi. Əsaslı arqument olmasa, bu daxildə vətəndaş qarşıdurmasına gətirib çıxarar.

  6. Rusiya Türkiyəyə qarşı müharibə etmədən, onu çökdürmək üçün hiss olunmayacaq bir şəkildə bu ölkənin parçalanmasına qədər gətirib çıxara bilən PKK terrorçu qruplaşmasına dəstək versə və bu dəstək Türkiyə tərəfindən faktlarla əsaslandırılarsa, sonradan Rusiyada seperatizm meylləri baş qaldıra bilər.

Yəni, Çeçen, Tatar digər etnik məsələlər   Rusiyaya baş ağrıları olar, Krım tatarları Ukraynaya birləşmək üçün ayağa qalxar, bir sözlə, Volqaboyu seperatizm meylləri güclənər ki, Rusiyanın federasiyalara bölünmə təhlükəsi yaranar.Bu kimi məsələlərə görünür rusiya dövlətinin başında duranlar hələlik təminatlı yanaşa bilmirlər.

Rusiyanın dövlət siyasətinin maksimum proqramında Rusiya imperiyasının sərhədlərinə qayıtmaq durduğu halda Türkiyəyə qarşı müharibə aparmaq bu proqramın bəri başdan iflası demək idi.

 Fuad İsgəndərov

Faktinfo.az

Bu bürclərlə intim münasibət insana DAHA ÇOX HƏZZ VERİR

Bürclər intim münasibətlərdə də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Məsələ ondadır ki, ulduzlar hətta yataq otağında həzz almağın yollarından danışa bilər. Əgər fikir vermisinizsə, bəzi zodiakı işarələri bir-biriylə daha tez dil tapır, bəzilərindənsə səbəbsiz yerə xoşumuz gəlmir. Publika.az astroloqların bürclərə görə hazırladığı intim uyğunluq cədvəlini hazırlayıb. Odur ki, ideal sevgili axtarırsınızsa, bu ulduz falı sizə mane olmayacaq. Qoç (21 mart - 19 aprel) Qoç enerjilidir və seksual aktdan həzz alır. Siz təqib edilən tərəf yox, təqib edən tərəfsiniz. Yataqda emosional oyunları sevmirsiniz. Qarşı tərəfin saçınızla oynaması və ya başınızın sığallanması xoşunuza gəlir. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Şir, Əkizlər, Tərəzi, Əqrəb. Buğa (20 aprel - 20 may) Ehtiraslı adlandırmaq olmaz, daha çox həssasınız. Buğa bürcləri stimullaşdırılmanı çox istəyir. Onun üçün qoxular və səslər çox vacibdir. Siz yataqda artıq enerji xərcləməyə nifrət edirsiniz, bir qayda olaraq, gözləyirsiniz ki, seks özü sizi tapacaq, amma siz onun arxasınca qaçmırsınız. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Əqrəb, Xərçəng, Qız, Oğlaq. Əkizlər (21 may - 21 iyun) Əkizlər yataqda rahat və mülayimdir. Onlar gözlənilməz yerlərdə sekslə məşğul olmağa hazırdır və çirkin söhbətlərdən çəkinmirlər. Siz çox gözəl eşqbazlıq edirsiniz və qarşı tərəflə seksual münasibətləri yüksək qiymətləndirirsiniz. Seksdən zövq almaq və müxtəlif eksperimentləri etmək xoşunuza gəlir. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Qoç, Əkizlər, Oxatan, Dolça bürcü. Xərçəng (22 iyun - 22 iyul) Sevgi əyləncələrinə yaradıcı və həssas yanaşırsınız, amma yatağa düşməzdən əvvəl sizin qayğınıza qalmaq lazımdır. Xərçəng bürclərinin intuisiyaları yaxşı inkişaf edib, onlar asanlıqla qarşı tərəfin nə istədiyini hiss edə bilər. Sizin üçün seks sevgi və şəhvətdir. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Buğa, Oğlaq, Şir, Balıq. Şir (23 iyul - 22 avqust) Şir bürcləri seksə çox meyllidir. Tərəfdaşın diqqətini çəkmək üçün gözəlliyinizə və cazibənizə çox güvənirsiniz. Sizinlə birlikdə olmaq zövqdür, elə özünüz də həzz həvəskarısınız. Eyni zamanda qayğıkeş və diqqətcil sevgilisiniz. Sevgi oyunları xoşunuza gəlir, beliniz isə ən həssas nahiyələrdən biridir. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Qoç, Oxatan, Şir, Əqrəb. Qız (23 avqust - 22 sentyabr) Elə düşünməyin ki, Qız utancaq və ismətlidir. Əslində, bu yüksək enerjili bürcün nümayəndələri çox seksual və ehtiraslı ola bilər. Sizi masaj çox həvəsləndirir. Sizə heç bir novator lazım deyil, amma yaxşı düşünülmüş və səmimi cinsi münasibətlərdən həzz alırsınız. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Buğa, Balıq, Tərəzi, Oğlaq. Tərəzi (23 sentyabr - 22 oktyabr) Tərəzi bürcləri incə və hissiyyatlı zodiak işarəsi sayılır. Təəccüblü deyil ki, seks Tərəzilər üçün ruhi həyəcan və ilkin məhəbbət nəvazişləridir. Yaxşı tərəf müqabili sizi işvəylə ehtiraslandıracaq. Siz isə öz növbənizdə musiqi və paltar yardımı ilə seksual şərait yaradacaqsınız. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Qoç, Əkizlər, Şir, Oxatan. Əqrəb (23 oktyabr - 21 noyabr) Əqrəb bürcləri coşqun, ehtiraslı və çox seksual insanlardır. İntim həyatda sizə dram və həyəcan lazımdır. Siz nəzarəti öz əlinə alır və tez-tez sevgi oyunları oynayırsınız. Tez-tez güclü emosiyalar keçirir və cinsi münasibətlərə meyl edirsiniz. Odur ki, öz istəklərinizlə mübarizə aparmalı olursunuz. Ən yaxşı seksual tərəfdaşları: Buğa, Şir, Əqrəb, Balıq. Oxatan (22 noyabr - 21 dekabr) Sərsəri Oxatanlar yataq otağında sevimli, mehriban və diqqətlidir. Amma sizi bir qayda olaraq, hər şey tez yorur. Bu səbəbdən də spontan seksual həyat istəyirsiniz. Əgər siz təksinizsə, onda çox eşqbazlıq edirsiniz və ya münasibətləriniz çox qarışıqdır. Lakin Oxatanlar evli olsa belə yeni tanışlıqlara həmişə hazır və açıqdır. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşdır: Şir, Qoç, Əkizlər, Dolça bürcü. Oğlaq (22 dekabr - 19 yanvar) Əqrəblər kimi Oğlaqlar da reputasiyası seksual olan bürclərə daxil edilir, eyni zamanda çox həssasdır. Oğlaqları ehtiraslandırmaq asandır, amma diz və ayaqları əksər insanlardan daha həssasdır. Sizin qayğınıza qalanda və cəlb etmək istəyəndə xoşunuza gəlir. Həmçinin digərlərindən fərqli olaraq öz dözümlülüyünüzlə fəxr edirsiniz. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşlar: Xərçəng, Qız, Oğlaq, Buğa. Dolça (20 yanvar - 18 fevral) Hər kəs onları intellektual idealistlər hesab edir, amma Dolçalar yataqda adətən elastik və qeyri-ənənəvidir. Siz cazibədən həzz alırsınız, bununla belə hakimiyyəti tamamilə itirmək istəmirsiniz.Öz seksuallığınızı nümayiş etdirmirsiniz, lakin sevgiliniz səviyyəsi sizi qane edirsə, daxili ruh yüksəkliyi artır və təxəyyülünüz geniş olur. Seks üçün yaxşı tərəfdaşlar: Əkizlər, Qız, Oxatan, Dolça. Balıq (19 fevral - 20 mart) Balıq bürcləri bütün insanlarla yaxşı yola gedir, onlarda da pərəstişkarları ilə problem yoxdur. Yataqda siz romantik, ehtiraslı və ədalısınız. Mənəvi dünyanız isə yaradıcılığı yüksək qiymətləndirir. Siz daha çox qarşı tərəfin şəhvani duyğularını təmin etməyə çalışırsınız, nəinki öz istəkləriniz. Seks üçün ən yaxşı tərəfdaşlar: Əqrəb, Xərçəng, Qız, Tərəzi

18 Mart 2017 18:52