Məmməd SÜLEYMANOV: Ağdaşda paranoya…

meme

15 İyul 2016 17:46

Xəbər 186 dəfə oxunub

 

 

Bu söz-söhbət həftələrdir səngimir. Ağdaşın Qoşaqovaq kəndində ellikcə qulyabanı ovu davam edir. Qulyabanının zahiri görkəminin təsvirləri də var. Onu mütəmadi görürlər, ancaq tuta bilmirlər.

İşə rəsmi qurumları da, polisi də cəlb edirlər. Sakinlərdən biri olayları bu cür təsvir edir: “Gecə səhərə qədər yatmırıq. Evdə ailə-uşaq qorxur. Bir aydır ki, yuxu yatmırıq. Səhərə qədər nəzarətdə dururuq. Hər gün də bu cür davam edir. Gecə saat 3-ə qədər bu cürdür. Hər kəs əlində yaba yatmır”.

Başqa bir sakin qulyabanının “portret”ini cızır: bir əlində fənər, bir əlində telefon, ağzında da siqaret. Yəqin, 30 il əvvəl olsaydı, qulyabanı əlində maqnitofon, 40 il əvvəl olsaydı – radio tutardı. Görünür, texniki tərəqqinin nailiyyətləri gedib ona da çatıb.

Orta əsr qaranlıqlarından bizə boylanan irrasional qorxuların reabilitasiyası dövrüdür. Dünya məntiqi, elmi, rasionallığı gərəksiz bir əşya kimi kənara tullayıb arxaik qorxu və tapıntılara qayıdıb. Orta əsrlər Almaniyasının cənub kəndlərində taundan qorxan kəndlilər Müqəddəs Vitt rəqsi edirdilər. Elə həmin dönəmin Niderlandında kilsə ataları fağır bəndələri uzanıb yatsalar və yuxuda ölsələr cənnətə düşməyəcəkləri ilə qorxudurlar – və bütöv bir toplum qorxusundan oturaq vəziyyətdə yuxuya gedirdi.

1990-ların Ukraynasında fırıldaqçı tandemin – Mariya Sviqun (“Deva Xristos”) və onun əri Krivonoqovun adeptləri Apokalipsisi gözləyərək özlərinə od vurmağa hazırlaşırdı.

1997-ci ildə Xeyl-Bopp kometi yenidən Yerin yaxınlığından keçəcəkdi və “Cənnətin qapısı” sektasının başçısı Marşall Epplbaum ətrafına topladığı gəncləri (istisnasız olaraq kompüter proqramçılarını!) inandırmışdı ki, intihar etsələr, kometin quyruğunda cənnətə yollana biləcəklər. Onlar da intihar etmişdilər.

Çilidə kənd sakinləri illərdir qəribə məxluqu – çupakabranı axtarırlar. Malayziyadakı motivsiz qəddarlıq epidemiyası – Amok haqqında isə Stefan Sveyq eyniadlı hekayəsini yazıb.

Bütün bu psixi epidemiyaları miqyasından və təhlükə dərəcəsindən asılı olmayaraq bir neçə oxşarlıq birləşdirir.

Əvvəla, onların hamısının induktivlik xüsusiyyəti var. Yəni, qorxular bir ya bir neçə adamla başlayıb sonra böyük qrupa yayılır. Tənqidi düşüncə pauzaya yollanır, inanmayanlar ostrakiyaya məruz qalır. Yəni, psixoz elliklə gəlir, hamıda yalançı kollektivizm hissi yaradır.

İkincisi, istənilən halda qorxu irrasionaldır. Onun heç bir məntiqi əsası yoxdur. Ancaq buna baxmayaraq, dünyagörüşündən və intellektual səviyyəsindən asılı olmayaraq az qala hamıya sirayət edir. Kütləvi aldanış yaranır, illüziyalar reallığın yerinə keçir.

Üçüncüsü, psixi epidemiyalar qəfil gəldiyi kimi qəfil də çıxıb gedir. Ona mübtəla olanları inandırmağa çalışmaq, məntiqi, elmi, ağlı, tarixi analogiyaları işə salmaq effektsizdir. Sadəcə gözləmək lazımdır ki, toplum status-kvoya dönəndən sonra ya xəcalət çəksin, ya da özünü zarafat hədəfinə çevirsin.

Dördüncüsü, bu tip qorxulara izolə olunmuş yerlərdə daha çox təsadüf olunur. Elə yerlərdə ki, hamı bir-birini tanıyır və bir-birinin illüziyasına inanır. Ancaq burada da hansısa təkan lazımdır – o vaxt ki, toplumun adətkərdə olduğu həyat tərzi, vərdiş etdiyi ritm pozulur, qeyri-müəyyənlik və sabah qarşısında qorxu sakitliyi üstələyir, onda induktiv psixoz üçün də fürsət yaranır. Yəni, qorxular irrasional təhlükəyə sublimasiya edilir.

Və nəhayət, mass-medianın rolu – o, gecə-gündüz insanların ümidsiz və qara həyatına zil qara rəng qatmaqda davam edir. Cindarlar, cadugərlər, falçılar at oynadır, hər birinin də biznesi qorxudan və qorxutmaqdan qurulub. Xəbərlər fəlakət, müharibə, qətliamlardan ibarətdir. Ənənəvi ukladı dağılmış, klassik dayaqlardan məhrum olmuş toplumu hər gün, hər saat qorxudurlar. Teraktlar, vəhşiliklər, bahalaşma, işsizlikdən tutmuş ruhlara, “uçan boşqablar”a, mifik “varlıqlar”a qədər hər bir məlumat (və “məlumat”) sabahı ümidsiz edir.

İnsanlar özlərini öz evlərində mühasirə vəziyyətində hiss edirlər. Orta əsrin makabrlarında dünyanın sonunu və epidemiyaları gözləyirdilər. İndi qorxular rəngarəngləşib, çeşidlənib və qloballaşıb.

***

Müdrik Mişel Montenin öz “Təcrübələr”ində yazırdı: “Yunanlar qorxunun xüsusi bir növünü fərqləndirirlər. O, insanın düşüncə qabiliyyətinin mükəmməlliyindən qətiyyən asılı deyil. Bu cür qorxu zahirən heç bir ciddi əsas olmadan yaranır və bütöv xalqları, bütöv orduları özünün qurbanına çevirir… Bu cür qorxunu yunanlar panik qorxu adlandırırlar…”

Əlbəttə, panika heç də göründüyü qədər spontan və qəfil deyil. O, çoxsaylı qorxu fraqmentlərinin bir pazzl kimi formalaşdığı vaxt kütlələrə hakim kəsilir. Müharibə və terror qorxusu. İşsizlik. Xəstəliklər və müalicəyə pulun yoxluğu. Kreditləri ödəyə bilməmək. Günbəgün bahalaşma. Və bunlara əlavə kimi də pozitiv ideologiyanın, xilas strategiyasının yoxluğu. Bu kaleydoskopa ilk baxışda taleyüklü görünməyən yeni qıcığın qoşulması artıq panikanı reallaşdırır.

Eramızdan əvvəl IV əsrdə Karfageni çulğamış kütləvi qorxu barədə Monten bu cümlələri yazır: “Şəhərin dörd tərəfindən vəhşi qışqırtılar, təlaş səsləri ucalırdı. Hər yerdə görmək olardı ki, sakinlər necə evlərindən bayıra qaçır, sanki həyəcan siqnalı altında bir-birinin üzərinə atılır, yaralayır, öldürür. Hər kəs digərinə şəhərə daxil olan düşmən kimi baxırdı. Çaxnaşma və azğınlıq yalnız çoxlu dualardan və tanrılara kəsilən qurbanlardan sonra səngidi”.

Bu cümlələri yazarkən Monten tarixçi Diodora istinad edirdi. O vaxt Karfagendə vəziyyət olduqca həyəcanlı idi, taun epidemiyası hökm sürürdü və hər gün minlərlə can alırdı. Şayiələr gəzirdi ki, Afrika və Sariniyadan çoxsaylı gəmilərlə Karfagenə yan alan düşmənlər şəhəri işğal etməyə hazırlaşırlar.

Karfagenlilər xilas olmaq üçün dualara və qurbanlığa inanırdılar. Bizim günlərimizdə bu, çıxış yolu deyil. İllüziyalar tükənib.

Montenin müşahidələrinin aktuallığını itirməmiş dəqiqliyi isə diqqət çəkir: Panika əqli qabiliyyətdən asılı deyil. O, hamını çulğayır.

Və bu gün Ağdaşda müşahidə etdiklərimiz hələ ki paranoyanın cəmiyyət üçün təhlükəsiz formasıdır. Ancaq bu, qətiyyən təsəlli üçün səbəb deyil…

 

Ağalarov və İsmayılovun iştirak etdiyi oliqarx toyları – Foto

qaynarimage452532

Oliqarx toyları. Son zamanların ən çox diqqət mərkəzində olan mövzularından biri də budur. Dünyanın əksər ölkələrində oliqarxlar ancaq öz dairələrindən olanlarla ailə həyatı qurur, “imperiyaları” möhkəmlətməyin bir yolu da budur. Pulla pul qazanmağın yollarından biri də bu toylardan keçir. Azərbaycanda da qohum olan məmurlar, oliqarxlar kifayət qədərdir. Axar.az Cəbhə.info-ya istinadən Rusiyanın qohum oliqarxlarını təqdim edir. 1.Semyon Krutir və Mariya Çiqinskaya Toyları 2015-ci ildə “Sokolovo” qolf-klubunda olub. Nikah mərasimini Rusiyanın baş ravvini Berl Lazar keçirib. Mariya Çiqinskaya məhşur investor Aleksandr Çiqinskinin qızı və tikinti maqnatı Şalva Çiqinskinin qohumudur. Əri isə moskvalı biznesmen Arkadi Krutirin oğlu Semyondur. Gəlinin paltarını ünlü modelyerlər hazırlayıb və 15 milyon rubla başa gəlib. Toya 800 qonaq dəvət olunub. Aralarında milyarder Roman Abromoviç, Telman İsmayılov, biznesmen Umar Cəbrayılov, Musa Bacayev olub. Qonaqları Filipp Krikorov, Leonid Aqutin, Anjelika Varum və başqaları əyləndirib. Təkcə qonorarlara 20 milyon rubl xərclənib. Bu toy təkcə məhəbbətin xoşbəxt sonluğu olmayıb. Həm də birgə sövdələşmələrə yol açıb. Araşdırmalar göstərib ki, Aleksandr Çiqinskinin şirkətləri Arkadi Krutirin yaratdığı müəssisələrlə sıx bağlıdır. Hər iki şəxs kommersiya müəssisələri üçün ofislərin icarəsi sahəsində tanınıb. 2. Məhəmməd Yerixanov və Məryəm Bacayeva Məhəmmədin atası “Rosselxozbank”ın Çeçenistan regional filialının rəhbəri Usman Yerixanovdur. Onların gəlin kimi seçdiyi isə “Alyans qrup”un rəhbəri Musa Bacayevin qızı Məryəm olub. Gəlinin paltarı Qafqaz ənənlərinə əsasən tikilib. Toya Çeçenistan və Dağıstandan musiqiçilər çağırılıb. 2016-cı il sentyabrda Musa Bacayev kiçik qızı Elinanı ərə verib. Bəy isə “Dorchester Finance” və “Alima Cosmetics” şirkətlərinin varisi Bekxan Mamakayev olub. 3. Pavel Kalturin və Alina Monosova Toy 2015-ci ildə olub. Alinanın atası “Sistem” maliyyə koorporasiyasının vitse-prezidenti Leonid Monosovdur. Bəy isə bir neçə şirkəti olan Vladimir Kalturinin oğludur. Toy 4 mərtəbəli banket zalında keçirilib, içəri kosmosa bənzər formada dizayn edilib. Toyda balet artistləri çıxış edib. Alina da digər rusiyalı oliqarxların qızları kimi Zuhayr Muradın gəlinliyini geyinib. Bəyin kostyumu isə 100 min rublluq olub. 200 qonaq çağırılıb və toya ümumilikdə 60 milyon rubl xərclənib. 4. Sarkis Karapetyan və Salome Kinçuraşvili Toy 2016-cı il iyunda olub. Bəyin atası “Taşır” şirkətlər qrupunun rəhbəridir. Milyarderin 23 yaşlı oğlu 25 yaşlı gürcü qızı ilə evlənib. Gəlinin atası biznesen Teymuraz Kinçuraşvilidir. Toyda qonaqlar arasında Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan da olub və öz məşhur rəqsini oynayıb. Azərbaycan melodiyasının sədaları altında... Alla Puqaçova da müğənnilər arasında olub. Hər iki ailənin uzun müddət əvvələ dayanan maliyyə əlaqələri var. 5. David Berkoviç və Viktoriya Krutoy Viktoriya İqor Krutoyun qızıdır. İqor Rusiya şou-biznesində öz milyonları ilə tanınır. Bəyin anası Tatyana isə Rusiyada bir neçə restoran sahibidir. Gənclər Nyu-Yorkda evlənib. Qonaqlar arasında isə bir çox məşhurlar olub, o cümlədən də Ağalarovlar. 6. Səid Quçəriyev və Xədicə Ujaxova 2016-cı ilin ən bahalı toyu olub. Bəy “Rusneft”in sahibi Mixail Quçəriyevin oğludur. Gəlini isə bu ailə çox axtarıb. Gözəllik, ciddilik, təmizlik kimi tələblərə cavab verən gəlin tapmaq asan deyil. Ailə 4 illik axtarışdan sonra sadə tələbəni seçdi, İnquşetiyadan olan tələbə Xadicə Ujaxova. Gəlinlik paltarı sirafişlə Fransada hazırlanıb. 25 kiiloqramlıq paltar qiymətli daşlarla bəzədilib. 600 qonağın hər birinə qızıldan hədiyyələr təqdim edilib. Müğənnilər Alla Puqaçova, Cenifer Lopes, Enlika İqlesias, Patrisiya Kaas və Stinq qonaqları əyləndirib. Rusiya primadonnası bir neçə mahnıya 300 min avro alıb. İqlesias 500 min avro, Cey Lo 1 milyon avro, Stinq isə 1, 5 milyon avroluq oxuyub. 7. Deniel Kenvey və İrina Koqan Rusiyalı milyarder Valeri Koqanın nəvəsi olan İrina bu ilin yanvarında Londonda ərə gedib. Onun bəy kimi seçdiyi şəxs isə yəhudi əsilli İngiltərə vətəndaşı Deniel Kenvey olub. Ancaq heç yerdə deyilmir ki, o, varlı valideynlərin, yaxud da rıtsar titulu alan kiminsə qohumu deyil. Toyda Elton Con, Antonio Banderas, Meray Keri, Filipp Krikorov, Anna Netrebko və digərləri olub. Stas Mixaylov və Krikorov 150 min avro, Antonio Banderas 1 milyon avroya qədər, Meray Keri 2 milyon avro, Elton Con 3 milyon avro qonorar alıb. Qeyd edək ki, Valeri Koqan Rusiyanın 100 ən varlı şəxsi sırasındadır. Onun ən böyük aktivi “Demododovo” aeroportudur. Rusiyaya az-az gəlir, əsasən ABŞ və İsraildə yaşayır.

19 Fevral 2017 18:06